Alergia na leki

Alergia na leki

Ze względu na coraz większą liczbę i dostępność preparatów farmaceutycznych, w praktyce medycznej działania niepożądane leków stanowią istotny i częsty powód zachorowań pacjentów. Reakcje niepożądane po lekach mogą przebiegać na drodze mechanizmów nieimmunologicznych i immunologicznych (tzn. bez udziału i z udziałem przeciwciał IgE). Reakcje polekowe niezależne od układu immunologicznego występują częściej. Przykładem jest nietolerancja aspiryny, czy reakcje po podaniu jodowych środków kontrastowych lub zażyciu narkotycznych leków przeciwbólowych. Uczulenie na aspirynę stało się istotnym problemem ze względu na wysoki odsetek reakcji krzyżowych z często stosowanymi niesterydowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ). Aspiryna i NLPZ wywołują różne reakcje jak zapalenie błony śluzowej nosa i spojówek, pokrzywka, skurcz oskrzeli, obrzęk krtani. Nie ma wiarygodnych prób skórnych czy testów pozwalających wyodrębnić osoby u których wystąpi reakcja niepożądana na któryś z tych leków. Podstawowe znaczenie dla właściwego rozpoznania ma dokładnie zebrany od pacjenta wywiad, między innymi uwzględniający szczegółowe informacje na temat wcześniej stosowanych leków, opis objawów i związek czasowy z przyjęciem leku. Jedyną metodą potwierdzającą nietolerancję aspiryny jest wykonanie doustnej próby prowokacji z lekiem. Nasza Poradnia Alergologiczna wykonuje takie testy. Pacjent otrzymuje aspirynę we wzrastających dawkach doustnie. Próba trwa najczęściej kilka godzin, czasem 3 dni, i odbywa się pod nadzorem lekarskim, systematycznie monitorowane są podstawowe parametry życiowe i spirometryczne pacjenta. Jeżeli wynik próby prowokacji jest dodatni pacjent musi bezwzględnie unikać aspiryny i NLPZ, czyli ogólnie mówiąc salicylanów. Powinien również unikać naturalnych salicylanów zawartych w pokarmach (większość warzyw i owoców, większość ziół i przypraw, również napoje alkoholowe z wyjątkiem wódki i ginu). Powinien także unikać barwników takich jak żółcień chinolinowa (E104), czy tartrazyna (E 102) - żółty barwnik zakazany w Polsce z wyjątkiem przemysłu farmaceutycznego (składnik drażetek, tabletek). Względnie bezpieczny dla pacjentów z nietolerancją aspiryny jest paracetamol (niekorzystne reakcje występują u około 5 % osób nadwrażliwych na aspirynę). Jeżeli natomiast istnieje uzasadniona potrzeba stosowania aspiryny (pacjent po zawale serca lub po operacji wszczepienia by - passów) wskazane jest odczulanie na aspirynę. Odczulanie polega na podawaniu rosnących dawek leku, aż do momentu gdy chory toleruje pełną jego dawkę. Później aspiryna musi być przyjmowana w sposób regularny. W przeciwnym razie istnieje możliwość nawrotu dolegliwości po ponownym podaniu leku.

Typowym przykładem reakcji nadwrażliwości na leki w którą zaangażowany jest układ immunologiczny jest alergia na antybiotyki lub insulinę. Najczęściej uczulają antybiotyki beta – laktamowe np. penicylina. W ciągu kilku minut, rzadziej godzin po podaniu antybiotyku pojawia się zaczerwienienie skóry, świąd, obrzęk krtani, skurcz oskrzeli a nawet wstrząs. Jeżeli u pacjenta w przeszłości wystąpiła alergia na penicylinę i wykonane testy skórne z penicyliną są dodatnie, powinien otrzymać inny alternatywny antybiotyk. Jeżeli jednak podanie penicyliny jest konieczne to przeprowadzamy odczulanie. Podobnie jest z insuliną. Jak wiemy insulina jest lekiem niezbędnym w leczeniu cukrzycy insulinozależnej. Brak lub znaczny niedobór insuliny w organizmie powoduje groźny dla życia wzrost poziomu cukru we krwi. Alergia na insulinę może objawiać się uporczywymi zmianami skórnymi w miejscu jej podania jak również objawami ogólnymi np. skurcz oskrzeli, wstrząs. W takim przypadku alergię potwierdzamy testami skórnymi i przeprowadzamy odczulanie. Nasza poradnia jako jedna z nielicznych w Polsce przeprowadza odczulanie na insulinę.

Bardzo rzadko – w wybranych jednostkach chorobowych – nie można zastosować leczenia alternatywnego, w przypadku potwierdzonej alergii na leki. Nie ma po prostu innych leków do leczenia danej choroby. Takim lekiem jest np. Allopurinol czy Interferon. Allopurinol (nazwa handlowa Milurit) zmniejsza zawartość kwasu moczowego we krwi i w moczu. Zapobiega odkładaniu się złogów moczanów w mięśniach i nerkach, hamuje tworzenie się kamieni szczawianowych w drogach moczowych. Stosowany jest w leczeniu dny moczanowej i w nawracającej kamicy dróg moczowych. Interferon alfa (nazwa handlowa Roferon A) to lek o działaniu przeciwwirusowym i przeciwnowotworowym. Stosowany między innymi w leczeniu wirusowego zapalenia wątroby typu B. Trafili do naszej Poradni pacjenci z "alergią" na te leki. Konieczne było przeprowadzenie odczulania. I tak zrobiliśmy zaczynając od bardzo niskich dawek, aż do uzyskania dawki terapeutycznej. Dzięki temu pacjenci mogą nadal bezpiecznie przyjmować te leki.

W związku z większą dostępnością nowoczesnych metod diagnostycznych takich jak tomografia komputerowa, koronarografia, należy wspomnieć o możliwości wystąpienia reakcji anafilaktycznych po środkach kontrastowych używanych do tych badań. Podwyższone ryzyko wystąpienia objawów niepożądanych po jodowych środkach kontrastowych mają pacjenci, u których już w przeszłości występowały reakcje alergiczne po tych środkach. Również pacjenci z chorobami alergicznymi, osoby z cukrzycą, osoby leczone lekami z grupy beta–blokerów oraz dzieci poniżej pierwszego roku życia i osoby starsze powyżej 50 – 60 roku życia. W tych przypadkach testy skórne nie są przydatne w określaniu stopnia ryzyka wystąpienia reakcji niepożądanych. Tacy pacjenci powinni otrzymać tzw. "kontrast niejodowy" i dodatkowo przed badaniem kortykosterydy i leki antyhistamionwe.